Ga naar homepage
#caption
Een project over de verdeling van zorg en werk na decentralisaties
#caption
Een project over de verdeling van zorg en werk na decentralisaties
Projecten > Zorg M/V > Verslag expertmeeting Gendersensitief beleid bij gemeenten

‘Noem het keukentafelgesprek een expertmeeting dan komen mannen er ook op af.’ Deze aanbeveling deed columniste Floortje Schoevaart die aan het eind van de expertmeeting Gendersensitief beleid bij gemeenten de discussie vanuit een humoristische invalshoek belichtte. Zo vreemd was die aanbeveling overigens niet, want mantelzorg, zo was de conclusie in veel discussies tijdens de meeting, heeft een negatief imago en spreekt mannen niet zo aan.

Het ging om de verdeling van de zorgtaken tussen mannen en vrouwen bij de expertmeeting die de Nederlandse Vrouwen Raad in samenwerking met Atria, Mezzo en Movisie op 11 juni 2015 organiseerde. Nu al komt de mantelzorg meer terecht op de schouders van vrouwen dan van mannen. Vrees is dat die verdeling alleen maar slechter wordt nu de participatiesamenleving een groter beroep doet op ons om voor elkaar te zorgen, er bezuinigd wordt op de formele zorgvoorzieningen en het beleid op het gebied van maatschappelijke ondersteuning, jeugdzorg en participatie naar gemeenten is gedecentraliseerd.  Hoog tijd dus om met experts uit wetenschap, gemeenten, ministeries, maatschappelijke organisaties en zorgorganisaties om de tafel te gaan en tips, oplossingen en ideeën te verzamelen.


Dorenda Gerts, voorzitter NVRDorenda Gerts, voorzitter van de NVR, legde bij de opening de belangrijkste vragen op tafel: Pakken de veranderingen verschillend uit voor mannen en vrouwen? En wat betekent dat voor de economische zelfstandigheid van vrouwen? Is dit een stap terug in de emancipatie?
Zij benadrukte dat de NVR deze vragen op de agenda van de ministeries van OCW, SZW en VWS heeft gezet en dat daaruit deze expertmeeting is voortgekomen. “Wat ons betreft is dit een eerste stap en gaan er nog vele volgen. Allemaal met als doel: inzicht te krijgen in de effecten van de decentralisaties op de verdeling van zorg en werk tussen mannen en vrouwen en ervoor te zorgen dat die verdeling evenwichtig is.”

Voor dat de experts met elkaar in discussie en dialoog gingen waren er inleidingen van Jantine Kriens, voorzitter van de directieraad van de VNG over de rol van gemeenten, van Eelco Wierda, senior beleidsmedewerker van kennisinstituut Atria, over de  gevolgen voor de economische zelfstandigheid, van professor Dorly Deeg, hoogleraar Epidemiologie van de veroudering aan het VUmc, over de ontwikkelingen over langere periode, en van Liesbeth Hoogendijk, directeur van Mezzo, over de  mening van mantelzorgers zelf zoals onlangs gepeild in het Mantelzorgpanel.

Jantine Kriens, voorzitter directieraad VNGNiet genderspecifiek, maar menselijke maat
Jantine Kriens waarschuwde dat we niet moeten denken in termen van participatie leidt tot meer mantelzorg. ”We willen voor elkaar zorgen en doen dat al heel lang. Wat gemeenten doen is in aanvulling op wat mensen zelf doen, daar ondersteuning aan bieden.”
“Als VNG gaan we wel kijken hoe de gemeenten het nu doen”, beloofde Kriens. “Als je beleid maakt in het sociaal domein en er uitvoering aan geeft, moet je vooraf kijken naar wat het effect is op het persoonlijk leven van mensen.” Zij spreekt dan ook liever niet over genderspecifiek beleid, maar over beleid waar de menselijke maat weer in terug is. Alert moeten we zijn, aldus Kriens, op de generatie van vrouwen die ‘gesandwicht’ worden tussen blijven werken en mantelzorg bieden. “Mijn generatie. Niemand in mijn eigen vriendenkring is fulltime blijven werken.”

Volgens Jantine Kriens is het van belang om na te denken over de verbinding tussen maatschappelijke ondersteuning, jeugdzorg en participatie. Te zoeken naar mogelijkheden om twee vliegen in een klap te slaan. “Ik wil hulp en kan het betalen en een werkloze die wel wil helpen. Het is nu zo ingewikkeld. Iedereen heeft een zwarte werkster omdat het te gecompliceerd is om dat wit te regelen. Terwijl er in Rotterdam bijvoorbeeld veel vrouwen zijn die nu thuis zitten maar in de persoonlijke dienstverlening zouden willen en kunnen werken en daardoor een stapje vooruit zouden gaan.”
Kriens deed een oproep voor veel meer vrouwen in Colleges van B&W. “Ga de politiek in en vooral de gemeentepolitiek, want als je invloed wilt uitoefenen is dat in gemeenten.”

Eelco Wierda, AtriaGratis mantelzorg m/v
In zijn inleiding illustreerde Eelco Wierda het genderspecifiekekarakter van de onbetaaldezorg.
Vrouwen en mannen hebben het gemiddeld even druk, aldus Wierda. Maar vrouwen besteden het grootste deel van hun tijd aan arbeid die ‘gratis’ is, terwijl mannen het grootste deel van hun tijd besteden aan arbeid die een inkomen oplevert.

De grootste categorie mantelzorg is de mantelzorg voor ouderen. Door de vergrijzing wordt dat alleen maar meer. De concurrentie tussen werk en mantelzorg zit vooral bij de mantelzorgers voor ouderen, de zgn. ‘kind-mantelzorgers’. De vrouw/man verdeling bij de kind-mantelzorgers is tweederde/een derde. Dochters zijn dus 2 keer zo vaak kind-mantelzorger als zonen. Als mantelzorg voor ouders intensief en langdurig is, wordt de verdeling nog schever: 70/30. Dan hebben we al bijna 2,5 keer zo vaak een vrouwelijke kind-mantelzorger.

Wierda benadrukte dat de overheid belang heeft bij zoveel mogelijk ‘gratis’ mantelzorg, omdat er  bezuinigd wordt op de formele thuiszorg. Daarom doet de overheid een beroep op ons om meer onbetaalde zorg te gaan verlenen. Het risico is dat vrouwen zich meer dan mannen geroepen voelen om dit te gaan doen.
“Als we niks doen, zal tweederde van de nieuwe ‘gratis’ mantelzorg bij vrouwen terechtkomen, want meer formele, betaalde zorg zit er voorlopig niet in.” Volgens Eelco Wierda vraagt dat om ruimhartige mantelzorgondersteuning door gemeenten en mantelzorgvriendelijke werkgevers. Maar méér ‘gratis mantelzorg’ is alleen ‘emancipatie-neutraal’, zo benadrukte Wierda, als mannen de helft gaan doen. Als ook mannelijke kind-mantelzorgers ‘tijdens kantooruren’ met hun ouders mee gaan naar de spreekuren in het ziekenhuis. Als ook mannen vanwege mantelzorg flexibele werktijden, zorgverlof of deeltijdwerk gaan regelen met hun werkgever. En als de gemeenten nadrukkelijk ook mannelijke mantelzorgers gaan aanspreken. 
Zie de volledige presentatie van Eelco Wierda >>

Dorly Deeg, VUmcZorgvraag neemt toe, zorgpotentieel neemt af
De  langetermijnontwikkelingen waar Eelco Wierda al aan tipte werden door professor Dorly Deeg keihard bevestigd. We gaan naar een situatie waarin er heel veel ouderen zijn. De levensverwachting van vrouwen en mannen van 65 jaar neemt steeds meer toe. Bevolkingsonderzoek onder 50 plussers laat een forse groei zien in het aantal mensen tussen 65 en 79 jaar. Het aantal 80 plussers is zelfs met een factor 1,5 gegroeid. Dat komt door een gezondere leefstijl en – vooral – een betere medische zorg.

Mensen leven langer maar daardoor wel vaak met ziekten; het aantal mensen met chronische ziekten neemt toe. Er is en komt dus meer vraag naar zorg. Tweederde van de 80-plussers hebben zorgbehoefte. En dat terwijl het zorgpotentieel voor 80-plussers, d.w.z. de mensen tussen de 45 en de 64 jaar, de afgelopen 20 jaar met 10% is gedaald en nog verder zal afnemen. Plus dat ze zelf ook ziek kunnen zijn.
Ook de zorg vlak voor het levenseinde is sterk toegenomen: meer mensen hebben meer zorg nodig. De formele thuiszorg heeft dit tot nu toe opgevangen. Maar hoe gaat dat nu op die zorg wordt bezuinigd?
Een oplossingsrichting is, zo poneerde Dorly Deeg, dat werk en zorg meer gespreid wordt over mannen en vrouwen en over alle leeftijden.
Zie de slides van de presentatie van Dorly Deeg >>

Lisbeth Hoogendijk, MezzoDe thermometer in de achterban
Het Nationaal Mantelzorgpanel van Mezzo kent 1290 deelnemers. Op de vragen over mantelzorg en gender die in mei dit jaar aan het panel zijn gesteld, werd door 473 deelnemers geantwoord. Dat is niet representatief, aldus Liesbeth Hoogendijk, maar je kunt er wel belangrijke trends uit afleiden.
De respondenten waren deze keer wat ouder, vertelde Hoogendijk: meer dan de helft van de deelnemers was tussen de 50 en de 65 jaar en een derde 65 plus. De vrouwen waren oververtegenwoordigd, zeker waar het gaat om zorg voor meer dan een persoon. Bijna de helft van de respondenten zorgt – in ieder geval - voor de partner.
De belasting die door mantelzorg wordt ervaren wordt over ‘t algemeen niet als te zwaar bestempeld. De meeste mantelzorgers hebben positieve ervaringen:“Ik heb gemerkt dat ik iets kan betekenen voor de ander, ook al kost het dikwijls erg veel energie.”

Van het gehele panel is driekwart het eens met de stelling dat de participatiemaatschappij voor een onevenredig deel op de schouders van vrouwen terecht zal komen.
Op de stelling of zowel mannen als vrouwen moeten bijdragen aan de zorg voor een ander antwoordt 78% van de respondenten dat ze het daar helemaal mee eens zijn. De praktijk is echter anders. Vrouwen vinden dat door familie van hen meer verwacht wordt dan van mannen. Ook van zorgprofessionals en van de gemeente ervaren vrouwen druk om zorgtaken op te pakken.
Mannen zijn meer tevreden dan vrouwen over de verdeling in tijd die wordt besteed aan het zorgen. Hoop voor de toekomst geeft de quote: “Ik ben tevreden met de verdeling binnen mijn situatie. Over het algemeen kan het beter denk ik. Maar ik denk dat het langzaam beter gaat worden. Ook mannen gaan steeds meer zorgen.” 
Zie de slides van de presentatie van Liesbeth Hoogendijk >>

Een wand vol tips, ideeën en oplossingsrichtingen 
Na een dik uur discussie en dialoog in groepjes werden de belangrijkste tips, ideeën en oplossingsrichtingen op kaart gezet en binnen een stramien van ‘eenvoudig, kan nu uitgevoerd worden’ tot ‘lastig dus vraagt meer tijd’ op de wand geplakt. Zo werden ‘quick wins’ en taaiere klussen zichtbaar. 

Annelies VethmanBij de taaiere klussen hing bijvoorbeeld het – oude, vertrouwde – idee van het basisinkomen, en het tegengaan van bureaucratisering: ‘maak het simpeler’. Tips voor de redelijk korte termijn en niet zo vreselijk ingewikkeld waren bijvoorbeeld: bewustwording van en instructie aan Wmo loketmedewerkers, zodat zij zich realiseren dat er genderverschillen zijn en daarmee kunnen omgaan. Of het idee dat soms in de praktijk al succesvol wordt toegepast om binnen een bedrijf een fonds met elkaar te regelen om zorgbehoeften te financieren opdat niemand weg hoeft van het werk. Ook het empoweren van de mantelzorger kwam aan bod: ‘leren over eigen begrenzingen, wat doe ik wel, wat doe ik niet’.
In verschillende groepjes was gesproken over het negatieve of verkeerde imago van mantelzorg. Via media, bijvoorbeeld in soaps, zou je een nieuwe ‘merknaam’ moeten lanceren die mannen ook aanspreekt. Ook de overheid kan met een postbus 51 campagne hierin een rol spelen.
Terugkerend op de kaarten was het zgn. ‘keukentafelgesprek’ waar de gemeente met de zorgvrager bespreekt wat er door familie, buren en netwerk aan informele zorg geleverd kan worden. Daar zijn mannen die mogelijk enige mantelzorg op zich kunnen nemen meestal niet bij. Houdt de keukentafelgesprekken ook buiten kantooruren, was daarom een tip die best eenvoudig uitvoerbaar kan zijn.

Columniste Floortje SchoevaartInspiratie voor humor
Voor Floortje Schoevaart vormden de kaarten een bron van inspiratie voor haar humoristische afsluiting van de meeting. Zij had ook gelijk ideeën om mantelzorg voor mannen meer aansprekend te maken. Zoals een nieuw televisieprogramma ‘Expeditie Mantelzorg’ waarbij mantelzorgers 9 weken in een wijk blootgesteld worden aan uitdagende situaties van mantelzorg.
Thuis had Floortje, zo vertelde ze, geen moeite met de verdeling van zorg en werk tussen haar en haar man. Volgens haar is het een kwestie van ‘kaders scheppen en ruimte geven’. “Ik schep heel veel kaders en ruimte. Dat er afgewassen wordt staat vast, maar hoe mijn man dat doet mag hij zelf weten. Hij gebruikt daarbij heel veel water dus nu kun je nog alleen met kaplaarzen aan de keuken in, maar dat vindt hij dan weer ‘woest aantrekkelijk’, Dus dat is een win/win situatie.” Aldus Floortje.

Volgende stap
Inmiddels was minister Jet Bussemaker binnen gekomen. Zij werd bijgepraat over het verloop van de meeting en de eerste resultaten van de discussies door Annelies Vethman, dagvoorzitter bij de expertmeeting en projectleider van de NVR voor de organisatie van de meeting en van het bredere project Zorg M/V.

Minister BussemakerDe minister erkende dat er spanning is tussen de wens tot economische zelfstandigheid voor vrouwen door te werken en ook te blijven werken en bij voorkeur niet in allerlei kleine banen, en tegelijk het beroep dat gedaan wordt voor meer mantelzorg. “Het is goed dat dit onderwerp geagendeerd is.” Ook zij vindt het belangrijk dat er op lokaal niveau bij de uitvoering van het sociaal beleid naar genderaspecten wordt gekeken, dat er oog is voor de verschillen en voor diversiteit.
Enthousiast was de minister over de creatieve ideeën zoals om het inhuren van hulp voor informele zorg simpeler te maken, waardoor ook mannen en vrouwen die nu werkloos zijn, maar graag dienstbaar willen zijn aan de slag kunnen. Zij zag daarin ook een manier om bijvoorbeeld vrouwen die eenzaam zijn of in een isolement zitten maatschappelijk actief te maken.
“Zorg dat wat jullie hier bedacht hebben ook bij mij komt”, zo sloot de minister haar bezoek en de meeting zelf af. “Dan zet ik de volgende stap door het te bespreken in het kabinet – met collega’s Van Rijn en Plasterk - en met de actoren die er samen met het rijk voor moeten zorgen.”
In september krijgt de minister het uitgebreide verslag van de expertmeeting aangeboden.












Om eenzelfde vertrekpunt te creëren voor de deelnemers aan de expertmeeting is een 'position paper' uitgebracht met recente onderzoekinformatie over de verdeling van zorg en arbeid tussen mannen en vrouwen.

Op www.facebook.com/NLVrouwenraad staan alle foto's van de expertmeeting. De foto's zijn gemaakt door Nancy Tjong, www.fotografienancytjong.nl.

 

 



|  Printversie |  Sitemap |  Vorige pagina
Geplaatst: 10 juni 2015 | Laatste bewerking: 16 augustus 2017
Trefwoord:
Platform van en voor vrouwenorganisaties
Bereik circa 1 miljoen vrouwen. Voor gelijke rechten m/v en volwaardige participatie
Over de NVR
NVR in jaartallen
Bestuur
Adviescommissie
Deskundigenpool
Bureau
Samenwerking
Publikaties
Contributie
Contact
Platform van en voor vrouwenorganisaties
Bereik circa 1 miljoen vrouwen. Voor gelijke rechten m/v en volwaardige participatie
Over de NVR
NVR in jaartallen
Bestuur
Adviescommissie
Deskundigenpool
Bureau
Samenwerking
Publikaties
Contributie
Contact